X
تبلیغات
انجمن روانشناسی پیام نور نوش آباد - مقاله اثربخشی شن بازی درمانی بر کاهش نقص توجه کودکان

























انجمن روانشناسی پیام نور نوش آباد

روانشناسی

چكيده

        هدف پژوهش حاضر، بررسي تأثيرشن‌بازی درمانی بر کاهش نقص توجه کودکان پسر 6 تا 9ساله مبتلا به اختلال نقص توجه است. جامعه آماري پژوهش حاضر شامل مراجعه کنندگان پسر 6 تا 9 ساله مبتلا به اختلال نقص توجه در تابستان 89 در یکی از مراکز توان‌بخشی شهر تهران است. روش نمونه گيري از نوع دردسترس می باشد، بدين صورت كه از بين کودکان پسر 6 تا 9 سال مبتلا به اختلال نقص توجه مراجعه کننده به مرکز توان‌بخشی،  14 کودک را كه داراي بالاترين نمره در مقیاس تشخیصی نقص توجه آخنباخ و رسکورلا (فرم والدین) بودند به عنوان گروه نمونه انتخاب شدند كه به صورت تصادفي 7 نفر در گروه آزمايش و 7 نفر در گروه کنترل جايگزين شدند. طرح پژوهش حاضر از نوع نيمه آزمايشي با طرح پيش آزمون ـ پس آزمون با گروه كنترل مي باشد واز آمار توصيفي و آمار استنباطي تی مستقل جهت تجزیه وتحلیل داده ها استفاده شده است. یافته ها ونتایج حاصل ازمقایسه نمرات پیش آزمون وپس آزمون دوگروه آزمایش وگواه، نشان گرتاثیرگذاری تکنیک شن درمانی برکاهش نقص توجه گروه آزمایش است ونتایج آماری نشان می دهدکه فرضیه تحقیق درسطح ( 005/0 (P< معناداراست وتکنیک شن درمانی برکاهش نقص توجه کودکان مبتلا موثراست.

كليد واژه ها: شن بازی درمانی ،نقص توجه

نقص توجه - بيش فعالي(Attention Deficit Hyperactivity Disorder) ، اختلالي عصبي - رشدي است كه با سه ويژگي اصلي ؛ يعني كمبود توجه، بيش فعالي و تكانش گري توصيف مي شود. اين اختلال از شايعترين اختلالات عصبي- رفتاري دوران كودكي است كه بخش بزرگي از جمعيت جهان، 3 تا 7درصد كودكان را مبتلا كرده است.

راهنماي تشخيصي و آماري اختلالات رواني – ويراست چهارم ، براي اين اختلال، سه زيرگروه مطرح مي كند : عمدتاً بي توجه ، عمدتا ً بيش فعال و مركب (تركيبي از دو زيرگروه بيش فعال و نقص توجه).  براي گذاشتن تشخيص اختلال نقص توجه -بيش فعالي، نشانه ها بايد مزمن بوده، قبل از هفت سالگي و حداقل در دو موقعيت مشاهده شده باشد(علیزاده،1383).

نقص توجه، مشخصترين و جديترين مشكل كودكان داراي اختلال نقص توجه - بيش فعالي است. باركلي((Barkley (1997) توضيح مي دهد كه مهمترين مشكل توجه در اين كودكان توجه پايدار است. توجه پايدار به فرد كمك مي كند تا تداخل ها را كنترل كرده و فقط به يك محرك پاسخ دهد.

اين اختلال در۵۰ در صد موارد تا نوجواني يا بزرگسالي ادامه مي يابد و در ۵۰ درصد ديگر، علائم در زمان بلوغ يا اوايل بزرگسالي فروکش مي کند. پي گيري هاي طولاني نشان داده است که ۴۰ تا ۶۰ درصد کودکان دچار اختلال بيش فعالي کم توجهي در بزرگسالي هم دچار تخريب مستمر ناشي از علائم خواهند بود.

افراد مبتلا به نقص توجه و بيش فعالي داراي عزت نفس پايين، عملکرد تحصيلي ضعيف در طول زندگي و در تعاملات فردي طولاني شكست خورده هستندو بالغين مبتلا به بيش فعالي ونقص توجه، اغلب در فعاليت هاي پر خطر شركت مي‌كنند.بنابراین درمان اختلال ازاهمیت بسزایی برخورداراست تا ازشدت علائم کاسته شود و مبتلایان درزمینه های شخصی،تحصیلی واجتماعی درآینده دچارمشکل نشوند.درمانهاي دارويی به ويژه با داروهاي محرک، شيوه هاي رفتار درماني (آموزش خودهدايتي و آموزش والدين) و بازی درمانی از جمله شيوه هاي درماني هستند كه براي درمان مبتلايان به اختلال نقص توجه و بیش فعالی مورد استفاده قرار می‌گیرد(علیزاده،1383).

دردهه 1920 تکنیک شن بازی درمانی(Sand Play Therapy) براي نخستين بار معرفي شد و در پايان اين دهه از تجديد حيات مجددي برخوردار گشت. اين روش نوعي از بازي درماني غیرمستقیم است ودرمانگرنقش تسهیل‌گر را دارد و مراجعان می توانند آزادانه هیجانات وتصویرهای ذهنی خود را با استفاده ازجعبه شن واشیای مینیاتوری مختلف دردرون جعبه شن خلق کنند. براي يك درمانگر، صرف نظر از جهت گيري وي، اين روش درمانی مي تواند منبعي با ارزش باشد (بويك و گودوين، 2000).

تاريخچه شن درمانی  به مارگارت لونفلد((Margaret Lowenfel كه يك متخصص اطفال بود، برمي گردد. لونفد روش تکنیک دنیا را که شامل جعبه شن ،آب واشیای مینیاتوری بود برای درمان مراجعان خود به کارمی گرفت. درا ام كاف( Kalff)، يكي از شاگردان لونفلد پس ازاین که چندین سال  ازتکنیک دنیا برای درمان مراجعان استفاده کرد ، به پیشرفت های تکنیکی وتحلیلی نظیر(استفاده ازاشیای مینیاتوری متنوع ومختلف ، شن های خشک وخیس ، تعبیروتفسیربا تاخیرو...)دراین زمینه دست یافت و روش جديدي براي كار با كودكان ابداع نمود و واژۀ‌ شن درمانی را براي روش خود انتخاب نمود تا از روش تكنكيك دنياي لونفلد متمايز باشد (برادوي، 2006).

فرايند شن درمانی، دربرگیرنده يك يا دو جعبه شن و هر مقدار شيء كوچك است كه شامل گروههايي از افراد، حيوانات، ساختمان ها، ماشين آلات،‌ نباتات، ساختارها، اشياء طبيعي و اشياء سمبليك است که مورد استفاده قرار می گیرد(پیرسون و ویلسون، 2001).

 بنابراین شن بازي درمانی براي استفاده درمورد كودكاني كه به طورمعمول مشكلاتي درحفظ توجه دارند مناسب مي باشد. با اينكه استفاده از شن لمسي است اما درگيري واشتغال جنبشي وتوجه انتخابي را تسهيل مي كند.همچنين حدود فيزيكي جعبه شن حواس پرتي ها وآشفتگي ها را كاهش داده وبه حداقل مي رساند وتوجه وتمركزرادرفردافزايش مي دهد(پيرسون،2003).

 ازآنجائیکه پژوهشی با تکنیک شن بازی درمانی با کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه وبیش فعالی یافت نشد،اما چندین پژوهش بااستفاده ازبازی درمانی با کودکان ADHD انجام پذیرفته است ازجمله در تحقیقی ری، شاتل کورب و سای (2007) اثر بخشی بازی درمانی را بر روی 60 کودک مبتلا به اختلال ADHD در 16 جلسه مورد برسی قرار دادند. نتایج به دست آمده کاهش اضطراب و فشار‌های عاطفی را نشان داد. همچنین بازی درمانی اثر مثبتی بر روی کاهش مشکلات رفتاری و افزایش خود‌کارآمدی کودکان مبتلا داشته است. در پژوهشی دیگر هان‌نا (1986) به بررسی تاثیر بازی درمانی بر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اختلال ADHD پرداخت که نتایج حاصل نشان‌گر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا پس از پایان جلسات بازی درمانی بوده است. در پژوهشی شاتل کورب و ری (2009) به بررسی تاثیر بازی درمانی کودک محور بر روی دو کودک مقطع ابتدایی مبتلا به اختلال ADHD به مدت12 جلسه پرداختند که نتایج به دست آمده حاکی از کاهش نشانگان نقص توجه و بیش‌فعالی پس از پایان جلسات درمانی بوده است و بلین (1999) در پژوهشی تاثیر بازی درمانی را بر روی کودکان مبتلا به اختلال ADHD مورد بررسی قرار داد. یافته‌های به دست آمده بیانگر کاهش رفتار‌های تکانشی و بهبود عزت نفس بوده است.ازآنجائیکه پژوهش های اندکی بااستفاده ازبازی درمانی با کودکان ADHD  صورت پذیرفته است، بنابراین انجام چنین پژوهش هایی بیش ازپیش احساس می شود.

بیان مسئله

نقص توجه مشخص‌ترین مشکل کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی است. سیفر و آلنSafer &Allen) )(1976) معتقدند که نقص توجه بزرگترین مشکل این کودکان است. والدین و معلمان شکایت می‌کنند که کودک گوش نمی‌کند، تمرکز حواس ندارد، کار‌ها را ناتمام رها می‌کند و به راحتی حواسش پرت می‌شود (بارکلی و همکاران، 1990 به نقل از علیزاده، 1383). بارکلی معتقد است که مهمترین مشکل توجه در کودکان، توجه پایدار است. توجه پایدار به فرد کمک می‌کند که محرک‌های دیگر را کنترل کند و فقط به یک محرک پاسخ دهد و کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی در این زمینه مشکل دارند. همچنین کودکان مبتلا در توجه انتخابی مشکل دارند و از آنجا که قادر به کنترل توجه خود نیستند، در حین انجام کارها و تکلیف‌ها به رویا فرو می‌روند و این ناتوانی عاملی برای ایجاد مشکلات تحصیلی و رفتار‌های اجتماعی می‌شود (کیولی(kewley)، 1998 به نقل از علیزاده، 1383).

از آنجاییکه اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی منجر به بروز مشکلاتی در زمینه‌های تحصیلی، اجتماعی، هیجانی و حرکتی می‌گردد، تشخیص و مداخله زودهنگام می‌تواند بستر مناسبی را برای پیشرفت این کودکان فراهم کند. همانطور که در تشخیص ADHD از روش ترکیبی جهت تشخیص دقیق‌تر استفاده می‌گردد، در زمینه درمان نیز استفاده از روش ترکیبی پیشنهاد می‌شود. برای درمان اختلال ADHD دارو درمانی، رفتار درمانی، درمان رفتاری-شناختی از درمان‌های رایج‌تر می‌باشد اما می‌توانیم از تکنیک‌های بازی‌درمانی ازجمله شن بازی‌درمانی به عنوان یک تکنیک درمانی همراه با روش‌های درمانی دیگر جهت بهبود مشکلات این گروه از کودکان استفاده نماییم. همانطور که بیان شد مهمترین مشخصه کودکان مبتلا به اختلال ADHD در زمینه توجه پایدار و توجه انتخابی است و از آنجاییکه تکنیک شن بازی  درمانی نیاز به توجه پایدار و انتخابی دارد می‌تواند در کاهش نقص توجه کودکان مبتلا تاثیر مثبتی ایفا نماید.

با توجه به مطالب ذکر شده هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر شن بازی درمانی بر کاهش نقص توجه کودکان مبتلا به اختلال ADHD را است که بر این اساس فرضیه زیر تدوین می‌گردد:

شن بازی درمانی بر کاهش نقص توجه کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی موثر است.

روش

پژوهش حاضر از نوع نيمه آزمايشي  با طرح پيش آزمون ـ پس آزمون با گروه كنترل مي باشد. در پژوهش حاضر متغير مستقل، شن درمانی ، متغير وابسته، نقص توجه کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی و متغير كنترل، جنسيت و سن است.

جامعه آماري

جامعه آماري پژوهش حاضر شامل مراجعه کنندگان پسر 6 تا 9 ساله مبتلا به اختلال نقص توجه در تابستان 89 در یکی از مراکز توان‌بخشی شهر تهران است.

 

نمونه آماری و روش نمونه گيري

روش نمونه گيري در پژوهش حاضر از نوع دردسترس می باشد، بدين صورت كه از بين کودکان پسر 6 تا 9 سال مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی مراجعه کننده به مرکز توان‌بخشی،  14 کودک را كه داراي بالاترين نمره در مقیاس تشخیصی نقص توجه آخنباخ و رسکورلا (فرم والدین) بودند به عنوان گروه نمونه انتخاب شدند كه به صورت تصادفي 7 نفر در گروه آزمايش و 7 نفر در گروه کنترل جايگزين شدند.

ابزارپژوهش

ابزار مورد استفاده در اين پژوهش با توجه به موضوع تحقيق مقیاس تشخیصی آخنباخ (فرم گزارش والدین) مي باشد. اين پرسشنامه مناسب گروه سني 18ـ6 سال مي باشد و براي هر گروه سني يك پرسشنامه ي آخن باخ((Achenbach از سه منبع والدين،‌ معلم و خود كودك اطلاعات لازم را در مورد رفتار كسب مي كند كه در اين تحقيق فقط از فرم گزارش والدین استفاده گرديد(مینایی،1384). 

اعتبار پرسشنامه موردنظر با استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ 83/0 به دست آمده است كه نشان دهنده‌ اعتبار بالا و مطلوبي مي باشد (‌مينايي، 1384). همچنين اعتبار محاسبه شده براي خرده مقياس نقص توجه با استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ) Coefficient (Alpha Cronbach 94/0 بدست آمده است..

براي تعيين روايي پرسشنامه موردنظر از روايي تحليل عاملي استفاده شده است كه نتايج حاصل از تحليل ها (مينايي، 1384) با اندكي تفاوت با نتايج به دست آمده توسط آخن باخ و رسكورلا (2001) همخواني بالايي دارد. نتايج تحليل ها نشان مي دهد كه ساختار و بار عاملي تمام سؤالات(فرم گزارش والدین) براي سنجش نقص توجه به طور ميانگين 65/0 مي باشد كه در سطح  (01/0 P< ) از لحاظ آماري معنادار مي باشد.

شیوه اجرا

درپژوهش حاضر ازتكنيك شن بازی درمانی جهت كاهش نقص توجه استفاده شده است كه درآن آزمودنی ها بااستفاده از اسباب بازيها واشياءكوچك به خلق تصاوير درون جعبه شن مي پرداختند. پس از تعيين گروه آزمايش در جلسه اي آنها با اتاق بازي درماني ووسايل بازي آشنا شدند وتوضيحات لازم به آنها داده شد. درپژوهش حاضر گروه آزمايش كه 7 نفر مي باشند، به مدت 10 جلسه و هفته اي 2 جلسه به منظور تحكيم اثر مداخله به شن درمانی پرداختند و گروه كنترل بدون مداخله و با ادامه روش آموزشي معمول شركت كردند. همچنين آزمودنيها ی گروه آزمایش به صورت انفرادي درجلسات حضور پيدا مي كردند ومدت زمان 30دقيقه به بازي با وسايل واشياءسمبوليك مي پرداختند.درتمامي جلسات محقق دستورالعمل را به مراجعان بازگو مي كرد تابا شيوه انجام كار آشنا شوندوآگاهي لازم را داشته باشند. اداره جلسات درپژوهش حاضربه صورت روش غيرمستقيم بود،به صورتي كه آزمودنی ها هدايت جلسه را به داشتند ومحقق تنها درمواردي كه آزمودنی ها سوال داشتند ونيازي احساس مي شد،مداخله مي كرد وروش مداخله محقق درپژوهش حاضرمبتنی براصول بازی درمانی اکسلاین( (Axline است که شامل (ايجاد ارتباط عاطفي با کودک ،پذيرش كامل كودك ،ايجاد احساس عمل آزادي در كودك ، رهبر بودن كودك در جلسه درمان ، حفظ احترام كودك ، شتاب نكردن در درمان ( می باشد و برگرفته ازنظریه راجرزاست. سرانجام بعدازاتمام جلسات،محقق مجددا مقیاس تشخیص نقص توجه رابراي دوگروه آزمايش وكنترل اجراكردتابه تاثيریاعدم تاثیرگذاری تکنیک مداخله پی ببرد.   

 معرفي وسايل شن بازی درمانی

در پژوهش حاضر از يك جعبه به ابعاد 60 Î70 سانتي متر با عمق 10 سانتي متر استفاده شده است. ديوارها و كف اين جعبه با رنگ آبي، رنگ آميزي شده و با شن تا عمق 5 سانتي متر پر شده است. از عروسكها و اسباب بازيهاي كوچك نيز كه ليست آنها به شرح زير است استفاده شده است.

·             عروسكهاي انسان (پدر، مادر، پسربچه، دختربچه، پزشك، پرستار، انسان عصر حجر)

·             عروسكهاي فانتزي (سوپرمن،‌ اسپايدرمن، شرك، ميكي موس)

·             عروسك سرباز و وسايل جنگي (تانك، سنگر، پرچم‌)‌

·             حيوانات اهلي (سگ، گربه، پرنده و حيوانات وحشي (شير، پلنگ، زرافه، ببر، مار، عقاب)

·             خانه بزرگ با وسايل و لوازم داخل آن و يك خانه كوچك با وسايل و لوازم داخل

·             وسايل نقليه گوناگون: هواپيما، قايق ها، هلي كوپتر، ماشينهاي مسابقه اي، جيپ، اتوبوس، ماشين پليس، آمبولانس، كاميون، تريلي، لودر و ماشين آتش نشاني

·             علائم راهنمائي و رانندگي:‌ ايست، ورود ممنوع، سرعت مجاز و غيره

·             درختها و حصارها(ذوالمجد،1381).                                                                               

دستورالعمل شن بازی درمانی                                                                                                                                                           

دستورالعمل شن بازی درمانی، راهنمایی کلی جهت آگاهی دانش آموزان جهت شروع بازی ،چگونگی استفاده ازوسایل بازی ونحوه بازی  می باشدکه درابتدای جلسه بدین صورت بیان می گردد (( ما اينجا يك جعبه شن و تعدادي اسباب بازيهاي متفاوت داريم من از تو مي خواهم كه با دقت به اسباب بازيها نگاه كني و با كمك آنها در اين جعبه براي من يك تصوير بسازي.مي تواني از تمامي اين اسباب بازيها استفاده كني مثلاً مي تواني از حيوانات در تصويرت استفاده كني (آزمونگر، خودش يكي يا دو تا از حيوانات را در جعبه جاي گذاري كرده و دوباره برمي دارد) و يا اينكه  مي تواني تصويرهايت را با خانه ها بسازي (اين بار نيز آزمونگر، خانه ها را جايگزين مي كند و دوباره آنها را از جعبه شن خارج مي سازد). تو مي تواني هر تصويري كه دوست داري بسازي و از هر كدام از اين اسباب بازيها كه بخواهي مي تواني استفاده كني. اگر شن ها راكنار بزني خواهي ديد كه كف جعبه آبي است، اين مي تواند به منزله آب يا دريا و درياچه باشد (آزمونگر شن ها را با دست كنار مي زند) و اگر هم دوست نداشتي مي تواني اين كار را نكني (آزمونگر دوباره شن ها را به حالت اوليه برمي گرداند). خوب، وقت تو از الان شروع مي شود، تو 30 دقيقه وقت داري تا تصويرت را بسازي و در پايان هم بايد براي تصويرت يك اسم انتخاب كرده و در مورد آن براي من توضيح بدهي. من اينجا به كارهايم مي پردازم، اگر سؤالي داشتي مي تواني بپرسي و گرنه وقتي تصويرت را ساختي و تمام شد به من اعلام كن)).

   یافته‌ها

در پژوهش حاضر از آزمونT گروه‌های مستقل جهت تجزیه و تحلیل آماری استفاده شده است.

جدول آزمون  t  گروههاي مستقل

تحليل

 

گروه ها

حجم نمونه

N

ميانگين

انحراف استاندارد SD

خطاي انحراف استاندارد SF

t

درجه آزادي dF

سطح معناداري

گروه آزمايش

7

875/15

573/1

594/0

924/4

12

000/0

گروه كنترل

7

875/11

463/1

553/0

 

 

 

 

        نتايج جدول فوق نشان مي دهد كه t  محاسبه شده (924/4) در سطح اطمينان 99 درصد از t بحراني (055/3) با درجه آزادي 12 بزرگتر است. به عبارت ديگر از آنجايي كه سطح معناداري محاسبه شده كوچكتر (005/0 P< ) است، از اين رو رابطه معناداري وجود دارد. در نتيجه فرض صفر رد و فرض خلاف تأييد مي گردد و نتيجه مي گيريم شن بازي درماني در كاهش ميزان نقص توجه مؤثر بوده است.

بحث و نتیجه‌گیری

تحقیقات نشان می‌دهد که اختلال ADHD به عنوان یکی از اختلال‌های رایج دوران کودکی مطرح است و زندگی کودکان، خانواده‌ها و معلمان بیشماری را هر روز تحت تاثیر قرار می‌دهد (وودارد، 2006)، بنابراین تشخیص و مداخله زودهنگام می‌تواند کمک بسزایی جهت رفع این مشکلات بنماید.

یکی از مداخلاتی که می‌تواند جهت بهبود مشکلات کودکان مبتلا به ADHD مورد استفاده قرار گیرد، بازی درمانی ازجمله تکنیک شن بازی درمانی است. از آنجاییکه شن بازی درمانی نیاز به توجه پایدار و انتخابی دارد باعث کاهش نقص توجه کودکان مبتلا می‌گردد. همچنین حدود فیزیکی جعبه شن عاملی در جهت افزایش دقت و تمرکز می‌باشد که نتایج حاصل از پژوهش حاضر موید این قضیه است.

در راستای پژوهش حاضر، فرضیه پژوهش (شن بازی درمانی بر کاهش نقص توجه کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی موثر است) با توجه به نتایج آماری و یافته‌ها مورد تایید قرار گرفت. هرچند پژوهشی با استفاده از تکنیک شن بازی درمانی با گروه کودکان مبتلا به اختلال ADHD یافت نشد، اما پژوهش‌هایی با استفاده از بازی درمانی با کودکان مبتلا به اختلال ADHD صورت پذیرفته است. ازجمله در پژوهشی شاتل کورب و ری (2009) به بررسی تاثیر بازی درمانی کودک محور بر روی دو کودک مقطع ابتدایی مبتلا به اختلال ADHD به مدت12 جلسه پرداختند که نتایج به دست آمده حاکی از کاهش نشانگان نقص توجه و بیش‌فعالی پس از پایان جلسات درمانی بوده است.

 در پژوهشی دیگر هان‌نا (1986) به بررسی تاثیر بازی درمانی بر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اختلال ADHD پرداخت که نتایج حاصل نشان‌گر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا پس از پایان جلسات بازی درمانی بوده است. بلین (1999) در پژوهشی تاثیر بازی درمانی را بر روی کودکان مبتلا به اختلال ADHD مورد بررسی قرار داد. یافته‌های به دست آمده بیانگر کاهش رفتار‌های تکانشی و بهبود عزت نفس بوده است.

در تحقیقی دیگر ری، شاتل کورب و سای (2007) اثر بخشی بازی درمانی را بر روی 60 کودک مبتلا به اختلال ADHD در 16 جلسه مورد برسی قرار دادند. نتایج به دست آمده کاهش اضطراب و فشار‌های عاطفی را نشان داد. همچنین بازی درمانی اثر مثبتی بر روی کاهش مشکلات رفتاری و افزایش خود‌کارآمدی کودکان مبتلا داشته است.

نتایج حاصل از پژوهش‌های ذکر شده همگی همسو با پژوهش حاضر می‌باشد. بنابر این می‌توان نتیجه گرفت که بازی درمانی از جمله تکنیک شن بازی درمانی می‌تواند در کاهش مشکلات کودکان مبتلا به اختلال ADHD موثر واقع شود. در پایان اینکه پژوهش حاضر محدودیت‌هایی از جمله تعداد کم گروه نمونه، نمونه‌گیری در دسترس و محدودیت در تعمیم یافته‌ها را دارا می‌باشد که جهت رفع محدودیت‌ها پیش‌نهاد می‌گردد تکنیک حاضر با گروه نمونه بیشتر و گستره سنی بزرگتری اجرا شود. همچنین پژوهشگران دیگر می‌توانند به بررسی تاثیر تکنیک شن بازی درمانی بر کاهش اضطراب، رفتار‌های تکانشی، پرخاشگری و افزایش عزت نفس کودکان مبتلا به اختلال ADHD بپردازند.

منابع

آخنباخ، توماس و رسكورلا، لسي. (  1384 ). راهنماي فرمهاي سن مدرسه نظام سنجش مبتني بر تجربه آخنباخ. مترجم:‌ مينايي، اصغر. تهران: انتشارات پژوهشكده كودكان استثنايي.

ذوالمجد، آنيا. (1381). بررسي تأثير شن بازي درماني بر روي پسران پرخاشگر 8 تا 12 ساله دبستانهاي شهر تهران. پايان نامه كارشناسي ارشد. دانشگاه علامه طباطبايي.

    - علیزاده،حمید.(1383). اختلال نارسایی توجه– فزون جنبشی.تهران:انتشارات رشد.

Blin n, E. L. (1999). Efficacy of play therapy on problem behaviors of a child   with attention-

         deficit hyperactivity disorder. Unpublished doctoral dissertation,  California School of

         Professional Psychology, Fresno.

 Boik, B. & Goodwin, E. (2000). SandPlay therapy: A step by step manual for

         psychotherapists of diverse orientations. Newyork: Norton.

         Bradway,K.(2006).What is SandPlay.Journal of Sandplay Therapy,15(2),P.7. 

 Hannah, G. L. (1986).An investigation of play therapy: Process and outcome using

         interrupted time-series analysis. Unpublished doctoral dissertation, University of

        Northern Colorado, Greeley.

Pearson, M. & Wilson, H. (2001). SandPlay and Symbol Work: Emotional healing With

         Children adolescents and adults. Melbourne: Australian Councit for Educational Research.

Pearson, M. (2003). Guidance officer and counsellor perspectives on using   expressive

        therapies to help students. Australian Journal of Guidance and Counselling, 13, 204-

        223.

Ray, D., Schottelkorb,A., &Tsai,M.(2007). Play therapy with children exhibiting symptoms

         Of attention deficit hyperactivity disorder. International Journal of play Therapy,16,95-

          111.             .                             

Schottelkorb,A.&Ray,D.(2009). ADHD symptom reduction in elementary students: a single-

         case effectiveness design. Journal of Professional School Counseling, v13 n1 p11-22.

 Woodard, R. (2006).The diagnosis and medical treatment of ADHD in children and

         adolescents in primary care: A practical guide. Pediatricpediatric /pe·di·at·ric/ (pe?de-at´rik) pertaining to the health of children.



pe·di·at·ric
adj.
Of or relating to pediatrics.
..... Click the link for more information. Nursing, 32, 363-370.

 

 قاسم عبداللهی بقرآبادی/ هادی زرافشان/  صالحه قاسم‌پور

 

 

نوشته شده در 90/03/31ساعت 11:34 توسط | |